Krótka odpowiedź
Pierwsze cztery symbole, ㄅㄆㄇㄈ, czyta się na Tajwanie na dwa sposoby: ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ (bo po mo fo, często przedstawiane jako odczytanie standardowe) oraz ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (be pe me fe, bardzo częste na co dzień). Obie wersje są zrozumiałe. Różnica dotyczy tylko nazw tych czterech symboli; żadne słowo nie jest inaczej wymawiane, zapisywane ani wpisywane.
Dwa odczytania ㄅㄆㄇㄈ
Spółgłoski trudno wymówić samodzielnie, więc nazywając inicjał zhuyin, ludzie dodają samogłoskę, żeby był słyszalny, podobnie jak po polsku mówimy „be” na literę B. Dla ㄅㄆㄇㄈ istnieją dwa zwyczaje:
- ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ (bo, po, mo, fo): często przedstawiane jako odczytanie standardowe i źródło nazwy „bopomofo”. Odpowiada też temu, jak uczący się pinyinu recytują b, p, m, f.
- ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (be, pe, me, fe): to, co wiele osób na Tajwanie faktycznie mówi na co dzień, w klasie i w domu.
Samogłoska ㄜ to tutaj ta z 哥 ㄍㄜ gē, a nie polskie „e” z „ten”.
Zmieniają się tylko nazwy, nie słowa
To najważniejsza kwestia i ta, o którą uczący się martwią się najczęściej. Wybór między ㄅㄛ a ㄅㄜ dotyczy wyłącznie tego, jak wymawiasz nazwę symbolu, gdy recytujesz albo literujesz na głos.
Nie ma to żadnego wpływu na prawdziwe słowa. 爸 to w obu przypadkach ㄅㄚˋ, 媽 to ㄇㄚ, 我 to ㄨㄛˇ. Nikt niczego nie zapisuje ani nie wpisuje inaczej, a klawisze na klawiaturze zhuyin są te same. Niezależnie od tego, którą wersję słyszysz od nauczyciela czy znajomych, uczysz się tego samego systemu.
Nazwy mają znaczenie w rozmowie o pisowni. Jeśli znajomy z Tajwanu powie ci, że słowo zaczyna się od „ㄅㄜ”, a podręcznik nauczył cię „ㄅㄛ”, chodzi o ten sam symbol. Gdy wiesz, że istnieją obie nazwy, takie sytuacje przestają być mylące.
Kolejność recytowania 37 symboli
Zhuyin ma stałą kolejność, której ludzie na Tajwanie uczą się w dzieciństwie, trochę jak alfabetu. Recytowana w grupach brzmi tak:
- ㄅㄆㄇㄈ · ㄉㄊㄋㄌ · ㄍㄎㄏ · ㄐㄑㄒ
- ㄓㄔㄕㄖ · ㄗㄘㄙ
- ㄚㄛㄜㄝ · ㄞㄟㄠㄡ · ㄢㄣㄤㄥ · ㄦ
- ㄧㄨㄩ
Znajomość tej kolejności przydaje się przy klawiaturze: w standardowym układzie zhuyin na komputerze kolumny mniej więcej jej odpowiadają, z ㄅㄆㄇㄈ w jednej kolumnie i ㄉㄊㄋㄌ w następnej.
Jak nazywają się pozostałe symbole
Tylko ㄅㄆㄇㄈ mają dwa popularne odczytania. Pozostałe nazywa się według stałej zasady, którą warto znać, bo właśnie to usłyszysz, gdy ktoś przeliteruje ci słowo.
| Symbole | Wymawiane jako | Dlaczego |
|---|---|---|
| ㄅㄆㄇㄈ | ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ lub ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ | dodaje się samogłoskę; istnieją dwa zwyczaje |
| ㄉㄊㄋㄌ | ㄉㄜ ㄊㄜ ㄋㄜ ㄌㄜ | dodaje się samogłoskę ㄜ |
| ㄍㄎㄏ | ㄍㄜ ㄎㄜ ㄏㄜ | dodaje się samogłoskę ㄜ |
| ㄐㄑㄒ | ㄐㄧ ㄑㄧ ㄒㄧ | dodaje się samogłoskę ㄧ |
| ㄓㄔㄕㄖㄗㄘㄙ | jako same sylaby (zhi, chi, shi, ri, zi, ci, si) | można je wymówić samodzielnie |
| ㄧㄨㄩ i 13 finałów | tak, jak brzmią | to już samogłoski |
Które odczytanie wybrać, gdy się uczysz?
Nie ma złej odpowiedzi. Dobrze sprawdza się prosta zasada: wybierz jedno, używaj go konsekwentnie i naucz się rozpoznawać oba.
Jeśli twój nauczyciel, partner czy ludzie wokół ciebie mówią ㄅㄜ, idź za nimi; na Tajwanie zabrzmi to naturalnie. Jeśli pinyin znasz z wcześniejszej nauki albo twój podręcznik używa ㄅㄛ, to też w porządku. Liczy się to, żeby szybko łączyć każdy kształt z jego dźwiękiem i żeby nie wybijało cię z rytmu, gdy ktoś użyje drugiego odczytania.
- Mieszkasz na Tajwanie lub uczysz się z tajwańskimi znajomymi: ㄅㄜ najlepiej pasuje do tego, co usłyszysz najczęściej.
- Korzystasz z podręcznika lub kursu, który używa ㄅㄛ: zostań przy wersji z kursu.
- Uczysz dzieci lub grupę: ustalcie jedną wersję i trzymajcie się jej wszyscy.
Słuchanie i ćwiczenie nazw
Najszybciej utrwalisz nazwy, słuchając ich podczas używania symboli. Wymawianie każdej nazwy, gdy symbol piszesz lub wpisujesz, wiąże ze sobą dźwięk, kształt i klawisz.
Typomo może czytać na głos każdy symbol podczas pisania, a w ustawieniach możesz wybrać ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (domyślnie) albo ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ. Zmieniają się tylko te cztery nazwy. Aby zobaczyć każdy symbol z przykładowym słowem, otwórz tabelę zhuyin; kolejność, w jakiej aplikacja ich uczy, znajdziesz w ścieżce nauki i w ćwiczeniach na klawiaturze zhuyin.
Najczęściej zadawane pytania
Bo po mo fo czy be pe me fe?
Na Tajwanie używa się obu. Bo po mo fo (ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ) często przedstawia się jako odczytanie standardowe, a be pe me fe (ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ) jest bardzo częste w codziennym życiu. Wszyscy rozumieją obie wersje.
Czy odczytanie zmienia wymowę słów?
Nie. Zmienia tylko to, jak wymawia się nazwy ㄅㄆㄇㄈ przy recytowaniu alfabetu. Słowa takie jak 爸 ㄅㄚˋ czy 媽 ㄇㄚ brzmią dokładnie tak samo i niczego nie wpisuje się inaczej.
Jak wymówić samo ㄓ albo ㄙ?
ㄓㄔㄕㄖㄗㄘㄙ nazywa się tak jak sylaby, które same tworzą: zhi, chi, shi, ri, zi, ci, si. Pozostałe inicjały dostają dodatkową samogłoskę, na przykład ㄉㄜ czy ㄐㄧ.
W jakiej kolejności recytuje się 37 symboli?
Najpierw idą inicjały od ㄅㄆㄇㄈ do ㄗㄘㄙ, potem finały ㄚㄛㄜㄝ ㄞㄟㄠㄡ ㄢㄣㄤㄥ ㄦ, a na końcu ㄧㄨㄩ.
