Kort antwoord
De eerste vier tekens, ㄅㄆㄇㄈ, worden in Taiwan op twee manieren hardop gelezen: ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ (bo po mo fo, vaak gepresenteerd als de standaardlezing) en ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (be pe me fe, heel gewoon in het dagelijks gebruik). Beide worden begrepen. Het verschil gaat alleen over de namen van deze vier tekens; geen enkel woord wordt anders uitgesproken, gespeld of getypt.
De twee lezingen van ㄅㄆㄇㄈ
Medeklinkers zijn op zichzelf lastig uit te spreken, dus als mensen een Zhuyin-beginklank noemen, voegen ze een klinker toe om hem hoorbaar te maken, net zoals je in het Nederlands "bee" zegt voor B. Voor ㄅㄆㄇㄈ bestaan twee gewoonten:
- ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ (bo, po, mo, fo): vaak gepresenteerd als de standaardlezing, en de bron van de naam "Bopomofo". Het sluit ook aan bij hoe Pinyin-leerlingen b, p, m, f opzeggen.
- ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (be, pe, me, fe): wat veel mensen in Taiwan in het dagelijks leven echt zeggen, in de klas en thuis.
De klinker ㄜ is hier die van 哥 ㄍㄜ gē, niet de e van het Nederlandse "bed".
Alleen de namen veranderen, niet de woorden
Dit is het belangrijkste punt, en ook waar leerlingen zich het vaakst zorgen over maken. De keuze tussen ㄅㄛ en ㄅㄜ gaat alleen over hoe je de naam van het teken uitspreekt als je het alfabet opzegt of hardop spelt.
Op echte woorden heeft het geen invloed. 爸 is hoe dan ook ㄅㄚˋ, 媽 is ㄇㄚ, 我 is ㄨㄛˇ. Niemand spelt of typt iets anders, en de toetsen op een Zhuyin-toetsenbord zijn dezelfde. Welke lezing je ook hoort van een docent of vriend, je leert hetzelfde systeem.
Waar de namen wel uitmaken, is in gesprekken over spelling. Als een vriend in Taiwan zegt dat een woord met "ㄅㄜ" begint en jouw lesboek je "ㄅㄛ" heeft geleerd, bedoelen jullie hetzelfde teken. Zodra je weet dat beide namen bestaan, zijn zulke momenten niet meer verwarrend.
De volgorde waarin je de 37 tekens opzegt
Zhuyin heeft een vaste volgorde die mensen in Taiwan als kind leren, een beetje zoals het ABC-liedje. In groepjes opgezegd gaat het zo:
- ㄅㄆㄇㄈ · ㄉㄊㄋㄌ · ㄍㄎㄏ · ㄐㄑㄒ
- ㄓㄔㄕㄖ · ㄗㄘㄙ
- ㄚㄛㄜㄝ · ㄞㄟㄠㄡ · ㄢㄣㄤㄥ · ㄦ
- ㄧㄨㄩ
De volgorde leren betaalt zich uit aan het toetsenbord: in de standaard Zhuyin-indeling van een computer volgen de kolommen haar ongeveer, met ㄅㄆㄇㄈ in de ene kolom en ㄉㄊㄋㄌ in de volgende.
Hoe de andere tekens heten
Alleen ㄅㄆㄇㄈ hebben twee gangbare lezingen. De rest wordt op een consequente manier benoemd die het waard is om te kennen, want dat hoor je als iemand een woord voor je spelt.
| Tekens | Uitgesproken als | Waarom |
|---|---|---|
| ㄅㄆㄇㄈ | ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ of ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ | er komt een klinker bij; er bestaan twee gewoonten |
| ㄉㄊㄋㄌ | ㄉㄜ ㄊㄜ ㄋㄜ ㄌㄜ | er komt een klinker ㄜ bij |
| ㄍㄎㄏ | ㄍㄜ ㄎㄜ ㄏㄜ | er komt een klinker ㄜ bij |
| ㄐㄑㄒ | ㄐㄧ ㄑㄧ ㄒㄧ | er komt een klinker ㄧ bij |
| ㄓㄔㄕㄖㄗㄘㄙ | als hun kale lettergreep (zhi, chi, shi, ri, zi, ci, si) | ze kunnen al op zichzelf worden uitgesproken |
| ㄧㄨㄩ en de 13 eindklanken | als zichzelf | het zijn al klinkers |
Welke lezing gebruik je als leerling?
Er is geen fout antwoord. Een eenvoudige regel werkt goed: kies er één, gebruik die consequent, en leer beide te herkennen.
Zeggen je docent, partner of de mensen om je heen ㄅㄜ, volg hen dan; in Taiwan klinkt dat natuurlijk. Heb je eerst Pinyin geleerd, of gebruikt je lesboek ㄅㄛ, dan is dat ook prima. Waar het om gaat, is dat je elke vorm snel aan de klank koppelt, en dat je niet van slag raakt als iemand de andere lezing gebruikt.
- Je woont in Taiwan of leert met Taiwanese vrienden: ㄅㄜ past het best bij wat je het meest hoort.
- Je volgt een lesboek of cursus die ㄅㄛ gebruikt: blijf bij de cursus.
- Je leert kinderen of een groep: spreek er één af en houd die voor iedereen hetzelfde.
De namen horen en oefenen
De snelste manier om de namen in je hoofd vast te zetten, is ze te horen terwijl je de tekens gebruikt. Als je elke naam zegt terwijl je hem schrijft of typt, verbind je de klank, de vorm en de toets met elkaar.
Typomo kan elk teken hardop voorlezen terwijl je het typt, en in de instellingen kies je tussen ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ (de standaard) en ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ. Alleen die vier namen veranderen. Om elk teken met een voorbeeldwoord te zien, open je de Zhuyin-tabel; voor de volgorde waarin de app ze aanleert, zie het leerpad en Zhuyin-toetsenbordoefening.
Veelgestelde vragen
Is het bo po mo fo of be pe me fe?
Beide worden in Taiwan gebruikt. Bo po mo fo (ㄅㄛ ㄆㄛ ㄇㄛ ㄈㄛ) wordt vaak gepresenteerd als de standaardlezing, terwijl be pe me fe (ㄅㄜ ㄆㄜ ㄇㄜ ㄈㄜ) in het dagelijks leven heel gewoon is. Iedereen begrijpt allebei.
Verandert de lezing hoe woorden worden uitgesproken?
Nee. Het verandert alleen hoe je de namen van ㄅㄆㄇㄈ uitspreekt als je het alfabet opzegt. Woorden als 爸 ㄅㄚˋ of 媽 ㄇㄚ klinken precies hetzelfde, en er wordt niets anders getypt.
Hoe spreek je ㄓ of ㄙ op zichzelf uit?
ㄓㄔㄕㄖㄗㄘㄙ heten zoals de lettergrepen die ze op zichzelf vormen: zhi, chi, shi, ri, zi, ci, si. Andere beginklanken krijgen er een klinker bij, zoals ㄉㄜ of ㄐㄧ.
In welke volgorde zeg je de 37 tekens op?
Eerst de beginklanken van ㄅㄆㄇㄈ tot en met ㄗㄘㄙ, dan de eindklanken ㄚㄛㄜㄝ ㄞㄟㄠㄡ ㄢㄣㄤㄥ ㄦ, en als laatste ㄧㄨㄩ.
